پسا دکتری، فوق دکتری، پست داک در ایران

پژوهشگران پسادکتری در اولویت استخدام در دانشگاه‌های ایران ؟!

ما معتقدیم متقاضیان پسادکتری می‌توانند در کنار اعضای هیات علمی در اجرای پروژه‌ها و خلق ایده‌های نو کمک شایانی داشته باشند. این جملات را از مصاحبه جناب آقای محسن شریفی مدیر برنامه ریزی و سیاستگذاری وزارت علوم، در خصوص جذب متقاضیان پسا دکتری، در پستی از خبرگزاری مهر دیدم که در ادامه بخش هایی از این مصاحبه را انتشار داده و در ادامه نظر خود را نیز در گیومه ” و پاراگراف جداگانه داده ام.

” سالها ست که با متقاضیان اخذ پذیرش دکتری و پست داک سرو کار دارم و به دغدغه ها و چالش های این موضوع ، به سرعت رو به رشد و تغییرات سریع در حوزه جذب محقق، و اینکه کلا” این عنوان پست داک، یا فوق دکتری بالاخره یک فلوشیپ و همکاری است و یا یک استخدام محض یا تا پایان عمر یک دانشجویی به نام فوق دکتری آشنا هستم. اما قبل از هر چیز مهمترین موضوع که به نظرم قابل تامل رسید، آینده دنیا و نیاز به محققین و تحقیق به طور کل در همه حوزه هاست که باعث توسعه و پیشرفت نه تنها کشور میزبان محققین می شود بلکه قدرت سیاسی هم برای آن کشور به بار خواهد آورد. “

“در میان سرعت بالای تغییرات در جهان و نیاز به تحقیقات موثق و کاربردی، به درستی می توان دید که عدم برنامه ریزی در جذب نیروهای بومی و حتی جذب محققین بین المللی در مقاطع دکتری و پسادکتری در ایران مشهود است و ایران از این روند رو به رشد عقب افتاده و به نظر می رسد که یا مسئولان به اهمیت این موضوع پی نبرده اند و یا اگر پی برده اند برای پیشرفت کشور اهمیتی قائل نیستند.”

مدیر دفتر برنامه‌ریزی و سیاستگذاری امور پژوهشی وزارت علوم با اشاره به اینکه فعالیت پژوهشی دانشجویان پس از مقطع دکتری به عنوان پژوهشگر فوق دکتری از یک طرف کمک می‌کند که آنها در اجرای پروژه‌ها نقش آفرین باشند و تجربه کسب کنند و از طرف دیگر به اعضای هیات علمی در انجام پروژه‌ها کمک خواهند کرد. این مقام مسئول به دانشگاه‌ها توصیه کرد که در فرایند جذب اعضای هیات علمی، به افرادی که به عنوان پژوهشگر پسادکتری دوره‌ای را گذرانده‌اند، اولویت جذب داده شود.

“هر چند که این موضوع در مقایسه با کشورهای به سرعت در حال توسعه و حتی کشورهای توسعه یافته به حدی رسیده است که آنها به جذب فارغ التحصیلان دکتری با سوابق پژوهشی معمولی و حتی به جذب افراد دکترا با کمترین ،سوابق آشنایی با روشهای پژوهشی اشاره کرد که در این میان کشورهای شرق آسیا نمونه بارز در این مورد هستند.” حال آنکه ما دنبال پژوهشگران با سابقه قبلی پست داک هستیم خود جای تامل بیشتری دارد؟!”

شریفی درباره ظرفیت دانشگاه‌ها برای جذب این افراد گفت: به هر اندازه که پروژه تحقیقاتی و طرح پژوهشی وجود داشته باشد، اعضای هیات علمی می‌توانند پژوهشگر جذب کنند لازمه به کارگیری پژوهشگر این است که طرحی در دانشگاه وجود داشته باشد.

“البته ناگفته نماند که در ایران سیستم به کارگیری افراد با سوابق واقعی تحقیق و اصلح به جای افراد آشنا و فامیل چنان جایگاهی ندارد، مگر در پروژه هایی که دست به دست می چرخد تا بدست تیم واقعی و کننده آن پروژه برسد. در نتیجه نه تنها باید سیستم جذب پژوهشگر پسا دکتری مورد بازبینی قرار گیرد، بلکه در این مورد باید رقابت را به طرف جذب نیروهای بین المللی نیز کشاند تا ما نیز از قافله جذب محقق عقب نیوفتیم. گرچه ماهر چه محقق جذب کنیم روند توسعه کشور را هموارتر کرده ایم. “

پست داک در ایران

وی درباره محل تامین منابع مالی برای حقوق این پژوهشگران گفت: بخشی از این بودجه با حمایت وزارت علوم تامین می‌شود و بخشی دیگر از محل پروژه‌های کارفرمایی و تقاضا محور از سوی دستگاه‌ها و سازمان‌ها جذب خواهد شد.

“در این خصوص می توان به یکی از بهترین شیوه های تامین مالی پژوهش در مقاطع پست داک در دنیا که در آلمان اجرایی شده اشاره کرد، به نظر می رسد ایران نیز اگر می‌خواهد که به کشوری قوی در عرصه علم و تکنولوژی برسد باید از این سیستم تبعیت کند و در جذب پژوهشگر فوق دکتری داخلی و حتی خارجی تا آنجا که امکان دارد برنامه ریزی انجام دهد . “

وی در ادامه تصریح کرد: اعضای هیات علمی در صورتی که طرحی را خارج از دانشگاه دریافت کرده باشند، فراخوانی را از طریق سایت دانشگاه منتشر می‌کنند که بر اساس آن تعدادی پژوهشگر پسادکتری و دستیار پژوهشی جذب خواهد شد.

“روش جذب نیروهای پست داک چه از طریق دانشگاه و چه از طریق صنعت باید هردو در ایران به شکل کانالیزه شده ای تسریع پیدا کنند، و دولتمردان می بایست به این مورد اهمیت دهند. پس از سالها کمک به عزیزان محقق چه در حوزه اخذ پوزیشن های خارج از کشور و چه در حوزه اخذ ویزا کاملا مطمئنم که بیشتر کشورهای میزبان محققین پسا دکتری به اهمیت این موضوع به شدت پی برده اند و پی در پی بودجه هایی را برای ارتقاء سیستم جذب فوق دکتری طراحی می کنند.”

مدیر کل دفتر برنامه‌ ریزی و سیاستگذاری امور پژوهشی وزارت علوم ضمن تاکید بر اینکه محدودیتی در خصوص جذب پژوهشگر داخلی و یا ایرانیان مقیم خارجی وجود ندارد، افزود: منتها صلاحیت علمی این افراد باید محرز شود و افراد خارج از کشور منعی برای حضور در دانشگاه‌های داخلی نیز نداشته باشند.

“در این خصوص می توانم به جرات بگویم که با این شیوه های سنتی در جذب نیروهای پست داک ، نه تنها منجر به جذب نیروهای مجرب داخلی نخواهد شد بلکه به کاهش جذب نیز منجر خواهد شد، چرا که پژوهشگران پسا دکترا داخلی ما از طریق فرصتهای مطالعاتی مختلف و پوزیشن هایی با شرایط عالی جذب کشورهای دیگر، دانشگاهها و صنایع بین المللی می شوند. هرچند به نظر بنده هنوز هم جایی برای بازبینی در این موضوع وجود دارد که می تواند این روند را معکوس کند. “

شریفی ضمن بیان این مطلب که فکر می‌کنیم با اجرای این طرح تعداد پژوهشگران پسادکتری به چندین برابر افزایش یابد، گفت: طرح به کارگیری پژوهشگران پسادکتری در حال نهایی شدن است و با امضای وزیر علوم به زودی به دانشگاه‌ها ابلاغ می‌شود.

در پایان و در ادامه گفتگوی جناب شریفی باید اشاره کنم که ایران در جذب نیروهای پژوهشگر داخلی در ابتدای کار می باشد و مطمئنا” با چالشها و مشکلات این موضوع مواجه خواهد شد. هرچند شروع این موضوع به نظر جالب می رسد اما در رقابت با کشورهایی که به سرعت بدنبال جذب محققین هستند در حال عقب افتادن هستیم. و این موضوع هر چند که شاید به جذب تعدادی محقق منجر شود اما نیاز به حمایت و مشوق های مالی جذابی دارد تا بتواند حتی با کشورهای کوچکی چون کشورهای حوزه خلیج فارس نیز قابل رقابت و موفق باشد. برای پیشبرد این موضوع و حل چالشهای جذب نیروهای محقق داخلی، تعریف پوزیشن هایی از طرف صنایع مطمعنا” در جذب محققین بهتر از دانشگاه می تواند عمل کند، اگر صنایع و تیمهای تحقیق و توسعه آنها به طور ساختار مند و همراه با پکیج ها و مشوق های مالی قابل رقابت، تحت نظر وزارت علوم بتوانند افراد متقاضی داخلی و بین المللی را نیز به تیم خود اضافه کنند مطمعنا” شاهد این تحول در سالهای آینده خواهیم بود.!

احمدرضا توکلی

مشاوره اخذ بورسیه و ویزا 

درباره admin

Immigration & Visa Consultant